Tôi tình cờ gặp lại Sỹ “đại bàng”, tên thật là Trần Ngọc Sỹ, tại xưởng mộc của gia đình anh ở thôn Tân Hà, xã Đông Hương, thành phố Thanh Hóa. Cũng như một số phạm nhân may mắn khác, cách đây gần 20 năm, nhờ có quá trình cải tạo tốt tại Trại giam Thanh Phong, Sỹ “đại bàng” được Chủ tịch nước đặc xá trả lại tự do, bắt đầu hành trình phục thiện đầy gian khó để làm lại cuộc đời.
Với dáng người nhỏ nhắn, thư sinh và lối nói chuyện cuốn hút, anh Sỹ phấn khởi đưa tôi dạo quanh xưởng mộc ngổn ngang bàn ghế, giường tủ với những nét chạm trổ tương đối đẹp mắt. Những lô hàng mới lần lượt xuất xưởng đã mang lại cho anh nguồn thu nhập ổn định mỗi tháng trên 10 triệu đồng và trả lương cho 5 thợ lành nghề từ 3,5 - 4 triệu đồng/tháng. Nhắc lại chuyện đặc xá và hoàn lương, Sỹ “đại bàng” chậm rãi kể về hành trình hoàn lương đầy gian khó của mình.

Vốn là con út trong một gia đình công chức tại thị xã Thanh Hóa, được chiều chuộng từ bé, lại ham chơi đua đòi, học hết lớp 7 Trần Ngọc Sỹ bỏ học, lang thang, giao du với đám trẻ bụi đời tứ xứ tụ về Thanh Hóa, lấy bến xe, ga tàu và các đoạn đường trọng yếu trên Quốc lộ 1A làm địa bàn hoạt động phạm tội. Với cách hành xử lạnh lùng, tàn bạo trong những trận thanh trừng giữa các băng nhóm tội phạm và những vụ cướp táo tợn sử dụng súng, lựu đạn trên địa bàn thành phố, Sỹ “đại bàng” nhanh chóng khét tiếng trong giới giang hồ, lúc nào cũng có khoảng vài chục đàn em phục tùng, sẵn sàng xả thân trong các hoạt động trấn cướp và những cuộc thanh trừng đẫm máu. Địa bàn, lãnh thổ hoạt động của Sỹ “đại bàng” ngày càng mở rộng, đủ sức bảo kê cho các hoạt động của tội phạm trên khắp thị xã Thanh Hóa. Lúc cao điểm, dưới tay Sỹ có tới hàng trăm đàn em tiến hành cướp bóc, đâm thuê chém mướn, đòi nợ, xiết nợ...

Sau nhiều lần gây án rồi trốn thoát, cuối năm 1987 Sỹ “đại bàng” bị Công an tỉnh Thanh Hóa bắt quả tang khi đang cùng đồng bọn tổ chức cướp xe khách trên tuyến Quốc lộ 1A. Sau đó, Sỹ lãnh án 6 năm tù vì tội cướp tài sản. Những năm tháng cải tạo tại Trại giam Thanh Phong đã khiến Sỹ “đại bàng” dần tỉnh ngộ. Hóa ra mọi tiếng tăm tạo dựng được trong giới giang hồ bấy lâu, cũng như những đồng tiền phi pháp do cướp bóc mà có đều trở nên vô nghĩa nếu không có tình yêu và sự tự do. Thụ án trong trại, nhờ cải tạo tốt, Sỹ được giám thị trại giam đồng ý cho xuống học nghề tại xưởng mộc. Vốn chịu khó, khéo tay, lại được các đồng chí cán bộ quản giáo tận tình giúp đỡ, thường xuyên động viên tháo gỡ những vướng mắc về tư tưởng, hỗ trợ kịp thời về vật chất, tinh thần cho Sỹ yên tâm học nghề, chẳng bao lâu Sỹ trở thành một thợ lành nghề trong xưởng, có thể đóng nhiều sản phẩm khó đòi hỏi kỹ thuật và độ tinh xảo cao. Sỹ tự nhủ: “Học nghề mộc cũng như rèn luyện sự kiên trì và bản lĩnh để làm lại cuộc đời vậy”.

Sau khi hướng dẫn, giúp đỡ được hàng chục phạm nhân trong xưởng tiếp cận được với nghề mộc cũng là lúc “đường về” của Sỹ đã mở thênh thang khi anh cầm trong tay quyết định đặc xá của Chủ tịch nước. Đứng trước bầu trời tự do, khát vọng làm lại cuộc đời lại bùng cháy như tiếp thêm sức mạnh cho anh. Nhưng ngay từ những ngày đầu trở về cuộc sống của một người lương thiện anh đã gặp không ít khó khăn. Lúc này, gia đình Sỹ đã chuyển lên định cư, làm kinh tế trên vùng núi phía bắc. Bản thân Sỹ trở lại sống tại căn nhà cấp bốn lụp xụp, rêu xanh và hoang tàn trước đây. Thấy Sỹ trở về, hàng xóm láng giềng luôn tìm cách lánh mặt, nỗi mặc cảm về những việc làm sai trái trước đây của tên tướng cướp khét tiếng một thời đã tạo thành bức tường dày vô hình ngăn cản, cô lập Sỹ với thế giới xung quanh. Hai bàn tay trắng, khó khăn chồng chất khó khăn, Trần Ngọc Sỹ một mình cặm cụi dựng lại căn nhà trên mảnh đất do cha mẹ để lại và tìm cách vay vốn mở xưởng mộc. Không lâu sau, anh đã xây dựng được một xưởng sản xuất đồ gỗ quy mô nhỏ, chủ yếu làm theo đơn đặt hàng của những người quen biết. Nhưng ân oán giang hồ trong quá khứ đâu đã chịu buông tha anh, các đối tượng cộm cán trên địa bàn mới có, cũ có, nhiều đối tượng trước đây là đàn em của Sỹ “đại bàng” nghe tin đại ca trở về lần lượt tìm đến rủ rê, mời tham gia nhiều “chương trình”, “dự án” kiếm tiền mà chúng cho là cơ hội có một không hai. Sỹ “đại bàng” thẳng thắn từ chối.

Bằng sự kiên trì, cần cù lao động không biết mệt mỏi được rèn luyện từ những tháng ngày lao động trong xưởng mộc tại trại giam, với đôi bàn tay khéo léo và tấm lòng hướng thiện, Trần Ngọc Sỹ đã xây dựng nên xưởng mộc có tiếng trong vùng và nhận về ngày càng nhiều hợp đồng giá trị hàng chục triệu đồng. Từ chỗ tự làm, tự phục vụ, Sỹ đã thuê thêm người, nhận đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho hàng chục thanh niên trong xóm, trong xã có hoàn cảnh khó khăn. Có thời điểm xưởng mộc của anh thu nhận và tạo việc làm cho hơn 30 người trong xã, giúp đỡ nhiều thợ đã lành nghề mở xưởng sản xuất mới, tạo việc làm cho nhiều người có hoàn cảnh khó khăn. Sỹ “đại bàng” giờ đây đã trở thành địa chỉ tri ân của nhiều mảnh đời bất hạnh.