Bài 2: Vì sao nguồn nhiều, chất lượng vẫn thấp?

QĐND - Hiện nay, số thanh niên trong độ tuổi thực hiện Luật NVQS ở hầu hết các địa phương, nhất là địa bàn các thành phố, thị xã vẫn khá dồi dào nhưng chất lượng thanh niên nhập ngũ còn nhiều hạn chế... Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này?

Từ nhận thức đến trách nhiệm

Nhận thức của lớp trẻ hiện nay về ý thức, trách nhiệm đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, chấp hành Luật NVQS còn rất khác nhau. Hoàng Đức Tráng, quê ở phường Phan Thiết, TP Tuyên Quang tâm sự với chúng tôi: "Vào bộ đội vất vả và gò bó lắm. Chúng cháu quen tự do rồi, giờ vào quân đội chắc không chịu nổi!". Tráng bộc bạch: "Bố mẹ cháu sinh được 3 anh chị em, cháu là con út, các anh chị đều đã lập gia đình. Bố mẹ cháu muốn cháu thi đỗ vào Trường Đại học Luật để sau này xin việc cho dễ nên không muốn cho cháu đi bộ đội." Đây chỉ là một trong rất nhiều trường hợp thanh niên trong độ tuổi thực hiện Luật NVQS vì ngại khó, ngại khổ và thiếu sự định hướng của gia đình nên rất “ngại” đi bộ đội.

Ý thức trách nhiệm của công dân về thực hiện Luật NVQS phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó phải kể đến là hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Qua phản ánh của cán bộ quân sự nhiều địa phương, đơn vị chúng tôi được biết hệ thống quy phạm pháp luật hiện nay, nhiều quy định còn chồng chéo, thậm chí văn bản này "đá" văn bản kia; diện miễn, hoãn rộng; tiêu chí trình độ, sức khỏe cao; chế tài xử phạt đối với công dân không thực hiện nghiêm Luật NVQS quá nhẹ, thiếu tính răn đe...

Khám phúc tra sức khỏe chiến sĩ mới nhập ngũ đợt 2 năm 2012 tại Trung đoàn 148 (Sư đoàn 316, Quân khu 2). Ảnh: Dân Hồng.

Là người có thâm niên trong công tác tuyển quân, Trung tá Trần Thành Tuấn, Chỉ huy phó động viên Ban CHQS huyện Thủy Nguyên (Bộ CHQS TP Hải Phòng lấy dẫn chứng: "Nghị định 151của Chính phủ quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực quốc phòng ban hành từ năm 2003 đến nay không còn phù hợp. Với hành vi không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm quy định đã ghi trong lệnh gọi nhập ngũ mà không có lý do chính đáng thì chỉ bị phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng. Rõ ràng với mức xử phạt như hiện nay, nhiều thanh niên và gia đình sẵn sàng chấp nhận nộp phạt để trốn NVQS... Ở một khía cạnh khác, Luật Cư trú, quy định những công dân di chuyển đến địa phương khác dưới 3 tháng không phải xin giấy giới thiệu đăng ký tạm trú, tạm vắng của địa phương mà chỉ cần có chứng minh thư là đủ. Đây cũng là một kẽ hở để thanh niên lách luật di chuyển khỏi địa phương mỗi khi gần đến đợt Hội đồng NVQS địa phương gọi khám tuyển NVQS”. Đồng tình với quan điểm trên, Trung tá Ngô Xuân Ánh, Chỉ huy phó động viên Ban CHQS huyện Lạng Giang (Bắc Giang) cho rằng: “Hiện nay, diện miễn, tạm hoãn rộng gây nhiều khó khăn cho công tác tuyển quân. Theo quy định của Luật NVQS, các công dân có giấy gọi nhập học của các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp thì được tạm hoãn. Trong khi số lượng các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp rất nhiều, hầu như địa phương nào cũng có và chất lượng đầu vào khá dễ không đăng ký dự thi cũng gọi vào học, khi tiếp nhận sinh viên họ không yêu cầu chuyển giấy đăng ký thực hiện Luật NVQS hoặc khi sinh viên ra trường không chuyển về địa phương nên việc quản lý nguồn sẵn sàng nhập ngũ gặp nhiều khó khăn... Theo những quy định trên thì số lượng lớn diện miễn hoãn nhập ngũ lại rơi vào các thanh niên có trình độ, lực lượng còn lại chủ yếu vào bộ đội là những thanh niên chưa học hết lớp 12, hoặc không thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng…”.  Đây là nguyên nhân dẫn đến tình trạng nhiều địa phương nguồn thanh niên dồi dào nhưng chất lượng thanh niên nhập ngũ không cao.

Để nâng cao chất lượng công dân nhập ngũ, trước hết phải nâng cao nhận thức cho mọi tầng lớp nhân dân và phát huy hơn nữa vai trò trách nhiệm của hệ thống chính trị (HTCT) các cấp, nhất là cấp cơ sở.

Chủ tịch UBND xã Phi Mô, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang, Hoàng Xuân Hạ nêu kinh nghiệm: “Để hoàn thành chỉ tiêu chúng tôi, chủ động triển khai sớm, phân công trách nhiệm đến từng ban, ngành, đoàn thể, thôn xóm, từng cán bộ, đảng viên. Nhờ đó, nhiều năm địa phương luôn bảo đảm đủ chỉ tiêu, chất lượng công dân nhập ngũ”.

Khám phúc tra sức khỏe chiến sĩ mới nhập ngũ đợt 2 năm 2012 tại Trung đoàn 148 (Sư đoàn 316, Quân khu 2). Ảnh: Dân Hồng.

Đại tá Nguyễn Thế Dân, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Hòa Bình cho biết: Thực tế ở Hòa Bình cho thấy, sự quan tâm đổi mới chế độ, chính sách cũng là cách tạo ra sức hút thanh niên vào quân đội. Ngoài thực hiện tốt các chính sách theo quy định chung, Hòa Bình còn hỗ trợ chi phí ăn ở, học cho quân nhân xuất ngũ học nghề tại Trung tâm Dạy nghề của tỉnh. Ngoài các nghề hàn, công nghệ thông tin, sửa chữa xe gắn máy, lái xe, rèn truyền thống... Trung tâm còn cử cán bộ, giáo viên xuống tận thôn, bản để chuyển giao kỹ thuật nuôi trồng các loại cây, con mang lại giá trị kinh tế cao cho gia đình quân nhân xuất ngũ...

Vì nhiều lý do không ít địa phương chưa làm tốt công tác này. Đây cũng là lý do khiến công tác tuyển chọn các thanh niên đang làm việc tại các doanh nghiệp nhập ngũ gặp khó khăn.

Đồng chí Nguyễn Trọng Thước, Chỉ huy trưởng Ban CHQS xã Phú Lương, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình bày tỏ: “Do tác động của cơ chế thị trường, nhiều gia đình muốn con đi học, đi làm chứ không muốn con nhập ngũ như trước đây… Do vậy, nếu không được bồi đắp bằng các biện pháp giáo dục, tuyên truyền cụ thể, nâng cao nhận thức của người dân về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của công dân đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc thì sẽ không thể nâng cao được chất lượng tuyển quân.

Thượng tá Đỗ Minh Tuân, Chính trị viên, Ban CHQS huyện Phù Ninh (Phú Thọ) trăn trở: "Vấn đề mấu chốt là nhận thức của nhân dân. Do vậy, cần phải đổi mới nội dung, phương pháp tuyên truyền, giáo dục tiến hành cụ thể với gia đình và từng thanh niên. Thời gian qua, việc tuyên truyền mới chỉ dừng ở một số phương tiện thông tin vào một vài thời điểm trong năm. Nội dung còn khô cứng, chủ yếu mang tính thông tin, giải thích về các văn bản pháp luật, thiếu tính động viên, khích lệ những việc làm tốt và đấu tranh phê phán những biểu hiện sai trái, tiêu cực…”.

Một câu hỏi chúng tôi đặt ra trong suốt chuyến khảo sát là: Con em cán bộ, đảng viên chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong số thanh niên nhập ngũ? Tại tỉnh Tuyên Quang, trong hơn 500 thanh niên nhập ngũ chỉ có 26 người là con cán bộ, đảng viên (hầu hết là đảng viên thường). Còn các địa phương khác đều nói “chưa tổng hợp”, “không nắm chắc” hoặc “có nhưng rất ít”. Số “rất ít” này được lý giải: “Con cán bộ, đảng viên thường được giáo dục, định hướng tốt hơn và điều kiện kinh tế gia đình cũng tạm ổn nên đa số các cháu thi đỗ đại học, cao đẳng. Và đương nhiên con em họ đều nằm trong diện tạm miễn, hoãn gọi nhập ngũ”. Cách lý giải này nghe qua có vẻ hợp lý, nhưng theo suy nghĩ của chúng tôi, khi trách nhiệm “đảng viên đi trước” chưa được phát huy thì về lâu dài sẽ rất khó khăn cho nâng cao chất lượng thanh niên nhập ngũ.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Minh, Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Phú Thọ, một số huyện của tỉnh Phú Thọ đã phát huy tốt vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng viên trong việc tuyên truyền, động viên con em nhập ngũ. Kinh nghiệm ở huyện Tam Nông là một ví dụ. Hội đồng NVQS huyện chủ động rà soát, lập danh sách con cán bộ, đảng viên trong diện nhập ngũ, thông báo và phân công cho các ban, ngành, đoàn thể gặp gỡ cán bộ, đảng viên yêu cầu động viên con em mình tự giác thực hiện Luật NVQS. Kết quả là, tỷ lệ con cán bộ, đảng viên nhập ngũ đợt 1 năm 2012 của huyện đạt hơn 30%.

-----------

Bài 1: Những “mảng màu sáng, tối”

Bài 3: Hoàn thiện chế tài, đổi mới chính sách

Kim Lân - Duy Hồng - Xuân Dân

Cán bộ, đảng viên đi trước…

Phát huy vai trò hệ thống chính trị ở cơ sở